शाह वंशको कथा
शाह वंशको कथा: राजस्थानबाट आएको परिवारले नेपाल बनायो | पुस्तादेखि पुस्तासम्रा
एउटा भागेको परिवारले कसरी एउटा शक्तिशाली राष्ट्र निर्माण गर्यो ?
साथीहरू,
आज हामी एउटा यस्तो महाकथा सुनाउँदैछौं जुन नेपालको हरेक नागरिकले जान्नै पर्छ। यो कुनै साधारण राजवंशको कथा होइन — यो हो एउटा भागेको परिवारको ३०० वर्ष लामो संघर्ष, सपना र विजयको कथा।
राजस्थानको चित्तौडगढबाट मुस्लिम आक्रमणका कारण भागेको सिसौदिया राजपूत परिवारले नेपालको पहाडमा आफ्नो नयाँ घर बनायो। र ठीक तीन सय वर्षपछि उनीहरूका सन्ततिले एउटा नयाँ देशको निर्माण गरे — नेपाल।
उत्पत्ति: चित्तौडगढ, राजस्थान (~वि.सं. १४५०–१५१०)
१५औं शताब्दीको मध्यतिर भारतको राजस्थानमा मुस्लिम सुल्तानहरूको आक्रमण चर्किंदै थियो। चित्तौडगढ — राजपूतहरूको गौरवको प्रतीक — बारम्बार आक्रमणको शिकार भइरहेको थियो।
त्यो निर्णायक रात: रानीहरू जौहर (आत्माहुति) को तयारीमा थिए। राजपूत योद्धाहरू अन्तिम युद्ध लडिरहेका थिए। एउटा परिवारले निर्णय गर्यो — "मर्नुभन्दा बाँचेर भविष्य निर्माण गर्नु उत्तम छ।" उनीहरू उत्तर दिशा — हिमालयतिर लागे।
पहिलो पुस्ता — भूपाल (~वि.सं. १५१०–१५४०)
रिडी → भिर्कोट, नेपाल
चित्तौडबाट भागेर यो परिवार नेपालको मध्य-पश्चिम पहाडी क्षेत्रमा पुग्यो। पहिले रिडी, त्यसपछि भिर्कोट। भूपाल नै हाम्रा पहिलो प्रमाणित पुर्खा मानिन्छन्।
नयाँ देश, नयाँ भाषा, नयाँ संस्कृति। तर राजपूत रगतमा भएको योद्धा भावना र नेतृत्व क्षमताले उनलाई स्थानीय राजनीतिमा छिट्टै स्थान बनाउन सहयोग गर्यो।
दोस्रो पुस्ता — हरिहरसिंह र अजयसिंह (~वि.सं. १५४०–१५७५)
भूपालका दुई छोरा। जेठा हरिहरसिंह र कान्छा अजयसिंह। इतिहासले प्रायः जेठालाई बढी महत्व दिन्छ, तर यहाँ कान्छा अजयसिंहको वंशजबाट नै शाह वंशको मुख्य धारा चलेको हो।
तेस्रो पुस्ता — कुलमन्दन शाह
काँस्कीका राजा
दिल्लीका बादशाहले कुलमन्दन शाहलाई "शाह" उपाधि प्रदान गरे। अर्थात् राजा। त्यसपछि यो परिवारले आफ्नो नामको पछाडि "शाह" जोड्न थाल्यो। यो नाम पछि नेपालको इतिहासमा अमर भयो।
चौथो पुस्ता — यशोब्रह्म शाह
लमजुङका राजा
कुलमन्दनका छोरा यशोब्रह्म शाह लमजुङ राज्यका राजा बने। उनले वंशलाई अझ मजबुत बनाए। उनका दुई छोरा थिए — जेठा नरहरि शाह र कान्छा द्रव्य शाह।
पाँचौं पुस्ता — द्रव्य शाह ⚔️ (गोर्खाको संस्थापक)
वि.सं. १६१६ | गोर्खा
लमजुङका कान्छा राजकुमार द्रव्य शाह महत्त्वाकांक्षी थिए। उनी गोर्खातिर आकर्षित भए जहाँ घले-मगरहरूको शासन थियो।
रक्सी र दौडको चतुर चाल: विजयादशमीको दिन लिग्लिगमा दौड प्रतियोगिता हुन्थ्यो। जित्नेले राजा बन्न पाउँथ्यो। द्रव्य शाहले घले योद्धाहरूलाई अघिल्लो रात रक्सी खुवाए। भोलिपल्ट उनीहरू कमजोर भए र द्रव्य शाहले दौड जिते। त्यसपछि गोर्खामाथि आक्रमण गरे।
वि.सं. १६१६, भाद्र २५ — गोर्खा राज्यको स्थापना भयो। यो नेपालको इतिहासको एउटा सुनौलो दिन हो।
छैटौं पुस्ता — पुरन्दर शाह
वि.सं. १६२७–१६६२
द्रव्य शाहका छोरा पुरन्दर शाहले ३५ वर्ष गोर्खाको नेतृत्व गरे। उनले बुवाले सुरु गरेको कामलाई अझ मजबुत बनाए।
सातौं पुस्ता — राम शाह (न्यायका राजा) ⚖️
वि.सं. १६६३–१६९०
राम शाह नेपाल इतिहासका सबैभन्दा लोकप्रिय राजामध्ये एक हुन्। उनको शासनमा गोर्खा न्याय र सुशासनको प्रतीक बनेको थियो।
प्रसिद्ध उखान: "निसाफ नपाए गोर्खा जानु" — यो भनाइ राम शाहको न्यायको महिमा हो। छिमेकी राज्यका मानिसहरू पनि न्याय माग्न गोर्खा आउँथे।
उनले तौल-माप, जमिन नापजाँच, व्यापार नीति जस्ता सुधारहरू गरे।
नवौं पुस्ता — नरभूपाल शाह
पृथ्वी नारायण शाहका बुवा
नरभूपाल शाहले पनि काठमाडौं उपत्यका जित्ने सपना देखेका थिए। उनले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे तर हारे। यो हारले उनको छोरा पृथ्वी नारायण शाहमा आगो बलायो।
दसौं पुस्ता — पृथ्वी नारायण शाह 🇳🇵 (नेपालका प्रथम राजा)
जन्म: वि.सं. १७७९ | शासन: १७९९–१८३२
२० वर्षको उमेरमा गोर्खाको राजा बनेका पृथ्वी नारायण शाह नेपालका महानायक हुन्। उनले भारतको यात्रा गरेर अंग्रेजको युद्ध कला सिके र गोर्खाली फौजलाई आधुनिक बनाए।
"नेपाल चार वर्ण छत्तीस जातको फूलबारी हो। यसलाई एकसूत्रमा बाँध्नु मेरो जीवनको लक्ष्य हो।"
एकीकरण अभियानका मुख्य घटनाहरू:
- वि.सं. १८०१ — नुवाकोट विजय (बुवाको हारको बदला)
- वि.सं. १८१९ — मकवानपुर विजय
- वि.सं. १८२३ — किर्तिपुरको अन्तिम विजय
- वि.सं. १८२५, आसोज १३ — इन्द्रजात्राको रातमा काठमाडौं विजय
- वि.सं. १८२६ — ललितपुर र भक्तपुर विजय
इन्द्रजात्राको त्यो ऐतिहासिक रात: काठमाडौंमा उत्सव चलिरहेको थियो। गोर्खाली सेना तीन ढोकाबाट शहर भित्र पसे। राजा जयप्रकाश मल्ल पशुपतिनाथ भागे। पृथ्वी नारायण शाहले मन्दिरको पवित्रता सम्मान गरे।
एउटा भागेको परिवारले एउटा राष्ट्र बनायो
चित्तौडबाट भागेको दिनदेखि गोर्खा स्थापना हुँदै नेपाल एकीकरणसम्म — यो यात्रा साहस, बुद्धिमत्ता र अटुट संकल्पको कथा हो।
पृथ्वी नारायण शाहको निधन: वि.सं. १८३२, पौष २७ (आफ्नै जन्मदिनमा)
आज यो दिन राष्ट्रिय एकता दिवसको रूपमा मनाइन्छ।
यो हाम्रो साझा गौरव हो। यो कथा आफ्ना सन्तानलाई सुनाउनुहोस्।
जय पृथ्वी नारायण शाह! जय नेपाल! 🇳🇵
0 Comments